Gidsen
Zeilen onderhouden en opbergen: zo gaan ze langer mee
Zeilen slijten vooral door drie dingen: zon, klapperen en schavielen. Dek ze af als je niet vaart, laat ze niet langer klapperen dan nodig, spoel en droog ze voordat je ze opbergt en controleer ze regelmatig op schavielplekken en losse naden. Zo houden ze langer hun profiel en blijven kleine reparaties klein. Hieronder lees je hoe je zeilen aan boord behandelt, schoonmaakt, vouwt, controleert en opbergt, wanneer ze naar de zeilmaker moeten en hoe lang zeilen ongeveer meegaan.
Dagelijks gebruik: klapperen, zon en uv-bescherming
Elke minuut dat een zeil klappert, breekt het doek en de harscoating af en raken de naden losser. Hijs en strijk vlot, lig niet langer in de wind dan nodig en laat geen zeil klapperen aan de steiger terwijl je de lijnen uitzoekt. Haal na het zeilen de spanning van het val en de uithaler, zodat het doek niet onder belasting blijft staan.
Uv-licht is de stille zeilenkiller: het verzwakt doek en garen, en nylon spinnakers en gennakers zijn nog gevoeliger dan polyester. Doe de grootzeilhoes erover of rits de lazy bag dicht zodra het grootzeil gestreken is. Bij een rolfok of rolgenua beschermt de uv-strook langs achterlijk en onderlijk de rest van het zeil, dus rol hem strak op, zodat alleen de strook zichtbaar is. Ook de strook slijt, bij veel zon vaak al na een paar seizoenen, en is veel goedkoper te vervangen dan het zeil.
Checklist
- Zeilen vlot gehesen en gestreken, zonder lang klapperen
- Spanning van val en uithaler gehaald na het zeilen
- Grootzeilhoes of lazy bag dicht zodra het grootzeil beneden is
- Rolfok strak opgerold, alleen de uv-strook zichtbaar
- Schoten een paar slagen om de opgerolde fok, zodat hij in een vlaag niet openwaait
- Spinnaker en gennaker na gebruik in de zak, niet in de zon laten liggen
- Zeilen uit de buurt van scherpe randen, splitpennen en ruw beslag
- Uv-strook gecontroleerd op brosse of gescheurde plekken
Spoelen, drogen en dan vouwen of rollen
Zoutkristallen trekken vocht aan, maken het doek stug en schuren in de vouwen als fijn schuurpapier. Spoel zoute zeilen daarom met zoet water wanneer het kan, en in elk geval voordat je ze voor langere tijd opbergt. Een tuinslang is genoeg, met bij vuil wat milde zeep en een zachte borstel. Hogedrukreinigers, bleekmiddel, oplosmiddelen en de wasmachine zijn uit den boze: ze beschadigen doek, coating en vensters. Droog het zeil daarna helemaal, bij weinig wind aan boord of uitgespreid op een schone, droge ondergrond, maar niet door het in de wind droog te laten klapperen. Vochtig opgeborgen zeilen gaan schimmelen, en die vlekken krijg je er bijna niet meer uit.
Zeilen van geweven polyester (Dacron) leg je meestal in harmonicaplooien evenwijdig aan het onderlijk, waarna je het pakket losjes oprolt of opvouwt. Leg de vouwen af en toe op een andere plek, zodat de knikken niet steeds op dezelfde plaats vallen. Laminaatzeilen en zeilen met vensters kun je beter rollen dan vouwen, want scherpe vouwen beschadigen de folie en het laminaat. Spinnakers en gennakers mag je droog losjes in de zak proppen. Een grootzeil met doorlopende latten rol je evenwijdig aan de latten; of je de latten voor de winter beter kunt ontspannen, vraag je aan je zeilmaker.
Checklist
- Zoute zeilen gespoeld met zoet water
- Vuil verwijderd met milde zeep en een zachte borstel; geen hogedrukreiniger, bleek- of oplosmiddel
- Zeil helemaal droog voordat het in de zak gaat, zonder het droog te laten klapperen
- Dacron zeilen in plooien evenwijdig aan het onderlijk, vouwlijnen afgewisseld
- Laminaatzeilen en zeilen met vensters gerold, niet gevouwen
- Grootzeil met doorlopende latten evenwijdig aan de latten gerold
- Zeilzak groot genoeg, zodat het zeil niet wordt platgedrukt
- Zeilzak gelabeld met zeil en boot
Controleren op schavielen, naden en lattenzakken
Bekijk je zeilen een paar keer per seizoen grondig, en telkens als je ze eraf haalt. Spreid het zeil uit of bekijk het gehesen bij weinig wind, en loop de plekken na waar problemen meestal beginnen: overal waar het zeil tegen de tuigage ligt, in de zwaar belaste hoeken en langs de naden. Het garen geeft het meestal eerder op dan het doek, omdat het bovenop ligt en de volle uv-straling vangt: kun je steken met je nagel optillen of doorbreken, dan zijn ze versleten.
De lattenzakken verdienen extra aandacht. De latten drukken tegen het eind van de zak, zeker als het zeil klappert, en door een doorgesleten eind ben je zo een lat kwijt. Controleer eindkappen, elastiek en sluitingen, en of elke lat heel is en in de juiste zak zit. Markeer schavielplekken meteen met tape of een notitie, zodat de kleine reparatie gedaan is voordat er een grote van komt.
Checklist
- Schavielplekken waar het zeil langs zalingen, wanten, preekstoel en zeereling schuurt
- Naden, lappen en achterlijk: geen gebroken, loszittend of bros garen
- Hoeken: ringen, banden en versterkingen bij top, hals en schoothoek in orde
- Lattenzakken: einden, kappen, elastiek en sluitingen heel; latten niet gebroken
- Voorlijk: sliders, karretjes of lijktouw vast; geen slijtage door rolfokprofiel of mastrail
- Achterlijklijn en klemmetje werken, niets gerafeld
- Reefogen, knuttels en reefversterkingen in orde
- Uv-strook: geen bros doek, geen losse naden
- Vensters en verklikkers heel
- Kleine scheurtjes en gaatjes tot de reparatie afgeplakt met zeilreparatietape
Hoe lang gaan zeilen mee, en wanneer naar de zeilmaker?
Een vaste levensduur bestaat niet. Die hangt af van het materiaal, het aantal uren dat je zeilt, hoe hard en in hoeveel zon, en van het onderhoud. Als ruwe richtlijn gaat een toerzeil van geweven Dacron vaak zo’n 5 tot 10 seizoenen mee, met rustig gebruik en goed onderhoud soms langer, onder een tropische zon of bij dagelijks charterwerk een stuk korter. Laminaat wedstrijdzeilen verliezen hun beste profiel vaak al na een paar wedstrijdseizoenen, al kun je er daarna soms nog prima mee toeren. Zie deze getallen als een ruwe marge en vraag je zeilmaker wat je van jouw zeilen kunt verwachten.
Een zeil is op als het zijn profiel of zijn sterkte kwijt is. Is het profiel weg, dan is de bolling naar achteren geschoven, staat het zeil zakkerig en krijg je het met val, uithaler en achterstag niet meer vlak getrimd, helt de boot meer en wordt hij loefgieriger, en klappert het achterlijk of haakt het naar binnen. Is de sterkte weg, dan voelt het doek slap en zacht aan, scheurt het makkelijk of gaan de naden steeds weer open. Een zeilmaker vertelt je of bijsnijden, een nieuwe uv-strook of een reparatie nog zin heeft, of dat het tijd is voor een nieuw zeil. Veel eigenaren laten hun zeilen elke winter nakijken, en weinig gebruikte zeilen om de paar jaar.
Checklist
- Bolling naar achteren geschoven, zeil staat zakkerig
- Met val, uithaler en achterstag niet meer vlak te trimmen
- Meer helling en loefgierigheid dan vroeger bij dezelfde wind
- Achterlijk klappert of haakt naar binnen, ook met de achterlijklijn goed afgesteld
- Doek slap en zacht, of scheurt makkelijk
- Naden gaan steeds weer open, of de uv-strook valt uit elkaar
- Zeilen elke winter laten nakijken door de zeilmaker, weinig gebruikte om de paar jaar
Zeilen opbergen in de winter
In de winter horen de zeilen van boord. Een rolfok aan het voorstag vangt nog steeds uv en kan in een winterstorm openwaaien en aan flarden gaan, en een grootzeil op de giek houdt het vocht vast. Berg de zeilen schoon en kurkdroog op, op een droge, koele en goed geventileerde plek, niet direct op de vloer en uit de buurt van de verwarming. Een vochtige boot, een hete zolder of een schuur met muizen zijn slechte plekken. Ademende zeilzakken zijn beter dan dichte plastic zakken, waarin condens blijft hangen.
Berg de zeilen losjes gerold of gevouwen op en stapel er niets zwaars op; lange rollen leg je plat of ondersteun je over de hele lengte. De winter is ook de rustige tijd voor zeilmakers: breng zeilen die gerepareerd of nagekeken moeten worden al in het najaar weg, dan heb je ze terug voordat het seizoen begint. Voor de rest van de boot helpt onze checklist om je zeilboot winterklaar te maken.
Checklist
- Alle zeilen van boord, ook de rolfok
- Zeilen schoon, zoutvrij en kurkdroog
- Droge, koele en geventileerde opslag, niet op de vloer
- Ademende zakken in plaats van dichte plastic zakken
- Niets zwaars erop; lange rollen over de hele lengte ondersteund
- Veilig voor muizen en ander ongedierte
- Zeilen voor reparatie of onderhoud in het najaar naar de zeilmaker
- Elke zak gelabeld, opslagplek genoteerd
Een zeilinventaris en reparatiegeschiedenis bijhouden
Op de meeste boten liggen meer zeilen dan je zo kunt opnoemen: het grootzeil, een of twee voorzeilen, misschien een stormfok, een spinnaker of gennaker en oude zeilen als reserve. Een eenvoudige zeilinventaris laat zien wat je hebt, welk zeil in welke zak zit en in welke staat het is, en scheelt veel giswerk als je een nieuw zeil bestelt, schade bij de verzekering meldt of de boot verkoopt.
Houd per zeil ook de reparaties bij: datum, wat er is gedaan, door welke zeilmaker en wat het kostte. Na een paar seizoenen zie je wanneer een zeil meer aan reparaties kost dan het nog waard is.
Checklist
- Soort zeil, bijvoorbeeld grootzeil, genua, stormfok of gennaker
- Zeilmaker en bouwjaar
- Zeiloppervlak in m² en doek of materiaal
- Zeilzak en waar die ligt
- Staat en datum van de laatste controle
- Reparaties: datum, klus, zeilmaker en kosten
- Bijbehorende latten, zeilbanden en reserveonderdelen
- Notities, zoals voor welk windbereik het zeil bedoeld is
Deze gids is alleen algemeen advies: volg altijd de handleiding van de fabrikant en vraag bij twijfel een erkende rigger, zeilmaker of monteur.